Chi phí làm nhà gỗ cổ truyền Bắc Bộ hiện nay khoảng bao nhiêu?
Trong tâm thức của người Việt, nếp nhà không chỉ là nơi che mưa che nắng mà còn là không gian lưu giữ hồn cốt của dòng tộc, là nơi con cháu hướng về cội nguồn. Chính vì thế, xu hướng phục dựng và xây mới những ngôi nhà gỗ cổ truyền Bắc Bộ ngày càng trở nên mạnh mẽ. Tuy nhiên, khác với xây dựng nhà bê tông cốt thép hiện đại có thể tính toán nhanh chóng theo mét vuông, việc định giá một nếp nhà gỗ phức tạp hơn rất nhiều. Câu hỏi “Chi phí làm nhà gỗ hết bao nhiêu?” luôn là nỗi băn khoăn lớn nhất của các gia chủ khi bắt đầu ấp ủ dự định để đời này. Bài viết dưới đây sẽ phân tích sâu sắc, chi tiết từng khía cạnh ảnh hưởng đến giá thành, giúp quý gia chủ có cái nhìn tổng quan và chuẩn bị tài chính tốt nhất.
Bản chất cấu thành giá của một ngôi nhà gỗ
Để hiểu rõ về chi phí, trước tiên chúng ta cần hiểu rằng nhà gỗ truyền thống là một tác phẩm nghệ thuật thủ công chứ không đơn thuần là một công trình xây dựng công nghiệp. Giá trị của nó không nằm ở những khối bê tông vô tri mà nằm ở chất liệu gỗ quý, ở sự tài hoa của đôi bàn tay người thợ và ở chiều sâu văn hóa được gửi gắm trong từng nét đục chạm. Do đó, ngân sách xây dựng sẽ biến thiên rất lớn tùy thuộc vào sự lựa chọn của gia chủ.
Có ba yếu tố tiên quyết tạo nên “đơn giá” của nhà gỗ, đó là: Chất liệu gỗ, quy mô kiến trúc và độ tinh xảo trong hoa văn. Nếu coi khung gỗ là “xương sống”, thì hoa văn đục chạm chính là “linh hồn”. Một ngôi nhà làm bằng gỗ Lim Lào chắc chắn sẽ đắt hơn gỗ Lim Nam Phi hay gỗ Xoan. Một ngôi nhà 5 gian thông hiên sẽ tốn kém hơn nhà 3 gian. Và đặc biệt, một công trình được đục chạm kênh bong, sắc sảo bởi những nghệ nhân già làng nghề Chàng Sơn, Hải Hậu chắc chắn sẽ có giá trị cao hơn nhiều so với những đường nét đục máy CNC công nghiệp đại trà.
Phân tích chi phí dựa trên loại gỗ sử dụng
Gỗ là nguyên liệu chính, chiếm tới khoảng 60-70% tổng chi phí làm nhà. Việc lựa chọn loại gỗ nào sẽ quyết định trực tiếp đến độ bền và đẳng cấp của công trình. Dưới đây là phân tích chi tiết về giá thành của các dòng gỗ phổ biến nhất hiện nay trong kiến trúc nhà gỗ Việt Nam.
Chi phí làm nhà gỗ Lim
Gỗ Lim luôn đứng đầu bảng trong sự lựa chọn của các đại gia hay những người sành sỏi về gỗ. Với đặc tính đanh, chắc, nặng và khả năng chống mối mọt gần như tuyệt đối, nhà gỗ Lim có tuổi thọ lên đến hàng trăm năm. Hiện nay trên thị trường phổ biến hai loại là Lim Lào và Lim Nam Phi (thương hiệu xanh Tali).
Đối với Lim Lào, đây là dòng gỗ cực kỳ quý hiếm hiện nay do chính sách đóng cửa rừng. Gỗ Lim Lào có màu sắc đậm đà, vân gỗ xoắn đẹp mắt và độ ổn định cực cao, ít nứt nẻ. Chính vì sự khan hiếm này, giá thành nhà gỗ Lim Lào rất cao và thường không có mức giá cố định, phụ thuộc vào thời điểm nhập gỗ. Một nếp nhà 3 gian bằng gỗ Lim Lào có thể dao động từ vài tỷ đến cả chục tỷ đồng tùy vào khối lượng gỗ.
Phổ biến và “dễ thở” hơn về giá là Lim Nam Phi. Dòng gỗ này vẫn giữ được các đặc tính cơ lý tốt của họ nhà Lim, vân gỗ lớn, sáng màu hơn Lim Lào một chút. Chi phí làm nhà gỗ Lim Nam Phi hiện nay khá ổn định và phù hợp với nhiều gia đình có điều kiện kinh tế khá giả. Thông thường, một căn nhà 3 gian gỗ Lim Nam Phi hoàn thiện phần mộc có thể dao động từ trên 1 tỷ đồng, chưa bao gồm các chi phí hoàn thiện khác.
Chi phí làm nhà gỗ Gõ Đỏ
Gõ Đỏ là loại gỗ được mệnh danh là “hoàng hậu” của các loại gỗ, thường được dùng trong nội thất tân cổ điển nhưng khi đưa vào làm nhà kẻ truyền cũng tạo nên vẻ đẹp sang trọng, đẳng cấp. Gỗ Gõ Đỏ có màu sáng, vân gỗ loang lổ như da hổ (nên còn gọi là Hổ bì), thớ mịn và ít bị cong vênh theo thời tiết. Về giá thành, nhà gỗ Gõ Đỏ thường có giá cao hơn Lim Nam Phi và xấp xỉ hoặc thấp hơn Lim Lào một chút tùy loại Gõ (Gõ Pachy hay Gõ Ghana). Đây là sự lựa chọn cho những gia chủ thích tông màu sáng, ấm cúng và sang trọng.
Chi phí làm nhà gỗ Mít
Nhà gỗ Mít mang nặng ý nghĩa tâm linh và hoài cổ. Màu vàng của gỗ Mít gợi lên sự tôn nghiêm nơi thờ tự. Tuy nhiên, để làm được một ngôi nhà hoàn toàn bằng gỗ Mít hiện nay là cực kỳ khó khăn và đắt đỏ. Cây mít thường không to, lại hay bị sâu ruột, cong queo, nên để lọc được đủ cột, xà cho một ngôi nhà cần thu gom gỗ trong thời gian rất dài. Do sự khan hiếm của gỗ lõi đẹp, chi phí làm nhà gỗ Mít hiện nay có thể đắt ngang ngửa hoặc thậm chí hơn cả gỗ Lim, và thường chỉ dành cho những gia chủ thực sự đam mê và chịu chơi.
Chi phí làm nhà gỗ Xoan
Nếu ngân sách hạn hẹp hơn, gỗ Xoan là lựa chọn tối ưu. Gỗ Xoan ta ngâm tẩm kỹ lưỡng cũng có độ bền khá tốt, màu trắng nhạt trang nhã. Chi phí làm nhà gỗ Xoan rẻ hơn nhiều so với Lim hay Gõ, phù hợp với đại đa số các gia đình ở vùng nông thôn muốn giữ gìn nếp nhà truyền thống mà không quá áp lực về tài chính. Một ngôi nhà gỗ Xoan 3 gian có thể hoàn thiện với mức giá từ vài trăm triệu đồng.
Chi phí phụ thuộc vào quy mô và thiết kế
Sau chất liệu gỗ, kết cấu nhà gỗ và quy mô diện tích là yếu tố thứ hai định hình nên tổng mức đầu tư. Chúng ta thường nghe đến các khái niệm như nhà 3 gian, 5 gian hay nhà có dĩ, nhà thông hiên.
Nhà gỗ 3 gian
Đây là mẫu nhà cơ bản và phổ biến nhất, phù hợp làm nhà thờ họ hoặc nhà thờ tư gia kết hợp không gian tiếp khách. Nhà 3 gian thường có 4 vì (bộ khung ngang), chia không gian thành gian chính giữa để thờ và hai gian bên để trường kỷ tiếp khách. Diện tích lòng nhà và hiên sẽ quyết định khối lượng gỗ. Một căn nhà 3 gian đủ tiêu chuẩn thường tiêu tốn khoảng từ 20 đến 30 khối gỗ tùy vào kích thước cột và độ dày của cấu kiện.
Nhà gỗ 5 gian (3 gian 2 buồng gói)
Mẫu nhà này mở rộng thêm 2 gian buồng ở hai đầu, có thể dùng làm nơi ngủ nghỉ hoặc kho chứa đồ, tạo thành không gian sinh hoạt khép kín hơn. Chi phí cho nhà 5 gian đương nhiên sẽ cao hơn nhà 3 gian đáng kể do phát sinh thêm 2 vì thuận và hệ thống vách ngăn, cửa bức bàn cho 2 buồng.
Nhà gỗ 3 gian 2 chái
Đặc biệt, mẫu nhà gỗ 3 gian 2 chái là một biến thể kiến trúc độc đáo và bề thế. Hai chái nhà được mở rộng ra hai bên đầu hồi, thường có mái hiên chạy xung quanh hoặc mở rộng không gian nội thất. Kết cấu này đòi hỏi kỹ thuật xử lý chồng rường và kẻ chuyền phức tạp hơn ở các góc mái (tàu đao), đồng thời lượng gỗ sử dụng cũng tăng lên rất nhiều. Do đó, chi phí cho mẫu nhà này thường cao hơn khoảng 1.3 đến 1.5 lần so với nhà 3 gian thông thường cùng loại gỗ.
Chi phí nhân công và đục chạm hoa văn
Nhiều người lầm tưởng rằng mua đủ gỗ là xong, nhưng thực tế phần nhân công thi công nhà gỗ chiếm một tỷ trọng không hề nhỏ. Khác với thợ xây, thợ làm nhà gỗ phải là những nghệ nhân có tay nghề cao. Tiền công được tính dựa trên độ khó của tác phẩm.
Một ngôi nhà để trơn (ít đục chạm, chủ yếu soi gờ chỉ) sẽ có chi phí nhân công thấp hơn. Ngược lại, một ngôi nhà được yêu cầu đục chạm kênh bong, lèo, ván bưng đục cảnh tứ quý, tứ bình, hay các bức thuận đục tranh dân gian… sẽ ngốn rất nhiều công sức. Một người thợ giỏi có thể mất cả tháng trời chỉ để đục xong một bộ cửa bức bàn. Vì vậy, độ tinh xảo càng cao, chi phí nhân công càng lớn. Đây là khoản đầu tư cho giá trị thẩm mỹ và nghệ thuật, thứ sẽ càng ngày càng có giá trị theo thời gian.
Các khoản chi phí hoàn thiện khác (Chi phí ẩn)
Khi lên dự toán cho một công trình nhà gỗ, gia chủ cần tỉnh táo tính toán cả những hạng mục “không phải gỗ” nhưng không thể thiếu. Rất nhiều trường hợp gia chủ chỉ tính tiền khung nhà gỗ mà quên mất các khoản sau, dẫn đến bị động về tài chính:
Phần nề và móng
Nhà gỗ có trọng lượng rất lớn, do đó hệ thống móng cần được gia cố cực kỳ chắc chắn, thường là móng bè hoặc móng băng. Phần xây tường bao, lát nền (thường dùng gạch Bát Tràng hoặc đá tự nhiên), ốp lát bậc tam cấp cũng chiếm một khoản tiền đáng kể.
Ngói lợp và phụ kiện
Nhà cổ truyền bắt buộc phải lợp ngói mũi hài hoặc ngói âm dương. Chi phí bao gồm ngói lợp, ngói lót (ngói màn), và công thợ lợp ngói (thợ lợp ngói nhà cổ cần kỹ thuật khác với lợp ngói nhà tây). Ngoài ra còn có các chi tiết trang trí trên mái như đại tự, con kìm, triện nóc đắp vẽ xi măng hoặc gốm nung.
Hệ thống điện nước và ánh sáng
Để ngôi nhà gỗ lung linh về đêm và tiện nghi khi sử dụng, hệ thống điện cần được đi ngầm khéo léo trong các cấu kiện hoặc đi trên xà một cách thẩm mỹ. Hệ thống đèn chiếu sáng nghệ thuật cho các hoa văn cũng là một hạng mục cần đầu tư bài bản.
Nội thất đồ thờ
Xây nhà xong thì phải có nội thất. Với nhà gỗ, nội thất chính là án gian, hoành phi, câu đối, cửa võng, sập gụ, tủ chè… Để đồng bộ với ngôi nhà, các món đồ này cũng thường được làm từ gỗ quý và đục chạm tinh xảo. Chi phí cho phần nội thất này có thể dao động từ vài trăm triệu đến cả tỷ đồng tùy vào độ “chịu chơi” của gia chủ.
Quy trình để có bảng báo giá chính xác nhất
Vì tính chất đặc thù, rất khó để đưa ra một con số chính xác tuyệt đối ngay từ đầu nếu chưa có bản vẽ thiết kế nhà gỗ chi tiết. Tuy nhiên, quy trình làm việc chuyên nghiệp thường diễn ra như sau để giúp gia chủ kiểm soát ngân sách:
Bước đầu tiên là khảo sát và tư vấn. Đơn vị thi công sẽ đến đo đạc thực địa, lắng nghe mong muốn của gia chủ về loại gỗ, quy mô số gian, phong cách đục chạm. Từ đó, họ sẽ lên phương án thiết kế sơ bộ.
Sau khi chốt phương án thiết kế và kích thước lòng nhà, khoảng gian, kích thước cột cái, cột quân… đơn vị thi công sẽ bóc tách khối lượng gỗ cần thiết. Giá gỗ tại thời điểm đó sẽ được áp vào để ra chi phí vật liệu. Tiếp theo là dự toán chi phí nhân công dựa trên mẫu hoa văn đã chọn.
Tổng hợp lại, gia chủ sẽ nhận được bảng báo giá chi tiết từng hạng mục: Tiền gỗ, tiền công, tiền sơn pu, tiền vận chuyển và lắp dựng. Lưu ý rằng, giá gỗ biến động theo thị trường quốc tế, nên báo giá thường chỉ có giá trị trong một khoảng thời gian nhất định.
Lời khuyên từ chuyên gia để tối ưu chi phí
Với kinh nghiệm nhiều năm trong nghề, tôi khuyên các gia chủ nên cân nhắc kỹ lưỡng bài toán “tiền nào của nấy”. Đừng vì ham rẻ mà chọn những đơn vị thi công non kinh nghiệm hoặc sử dụng gỗ pha tạp, rác gỗ. Nhà gỗ là công trình để đời, truyền đời cho con cháu, sự xuống cấp hay mối mọt sau vài năm sử dụng là điều tối kỵ.
Để tối ưu chi phí, thay vì giảm chất lượng gỗ, gia chủ có thể cân nhắc giảm bớt độ cầu kỳ của hoa văn ở những vị trí khuất, hoặc lựa chọn kích thước cột vừa phải, phù hợp với không gian thay vì làm những cây cột quá to lớn phô trương không cần thiết. Việc kết hợp các loại gỗ (ví dụ khung Lim, vách Mít hoặc khung Lim, dui mè Kền Kền) cũng là một giải pháp hay để cân đối ngân sách mà vẫn đảm bảo độ bền.
Hơn hết, việc lựa chọn một đơn vị thi công uy tín, có tâm và có tầm là yếu tố quan trọng nhất giúp bạn tiết kiệm tiền bạc và thời gian. Những người thợ lành nghề sẽ biết cách pha gỗ sao cho tiết kiệm nhất, tránh lãng phí gỗ thừa, đồng thời đảm bảo kết cấu vững chãi, tránh sửa chữa về sau.
Kết luận
Chi phí làm nhà gỗ cổ truyền Bắc Bộ là một con số linh hoạt, phụ thuộc hoàn toàn vào “đề bài” mà gia chủ đưa ra. Từ vài trăm triệu cho một nếp nhà gỗ Xoan giản dị, đến hàng tỷ, chục tỷ đồng cho những công trình gỗ Lim, gỗ Trắc bề thế. Nhưng dù ở mức giá nào, giá trị tinh thần mà nhà gỗ dân gian mang lại là vô giá. Đó là sự bình yên, là sự kết nối thế hệ và là niềm tự hào của cả một dòng họ.
Nếu quý gia chủ đang ấp ủ dự định xây dựng một nếp nhà gỗ cho riêng mình và cần một bảng dự toán chi tiết, sát thực tế nhất, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được tư vấn chuyên sâu.