Những sai lầm người lần đầu làm nhà gỗ cổ truyền hay gặp phải
Làm một nếp nhà để đời, đặc biệt là nhà gỗ cổ truyền, chưa bao giờ là chuyện đơn giản. Với nhiều người, đó là tâm nguyện cả một đời tích cóp, là nơi thờ phụng tổ tiên và là chốn đi về an yên lúc tuổi xế chiều. Thế nhưng, giữa mong muốn và thực tế thi công luôn tồn tại những khoảng cách lớn. Tôi đã từng chứng kiến không ít gia chủ vì thiếu kinh nghiệm, vì nghe lời tư vấn chưa thấu đáo mà “tiền mất tật mang”, ngôi nhà dựng lên không đạt được cái thần thái cần có, thậm chí gặp lỗi kỹ thuật nghiêm trọng chỉ sau vài năm sử dụng.
Trong bài viết này, bằng kinh nghiệm thực tế nhiều năm lăn lộn với nghề mộc, tôi xin chia sẻ những sai lầm phổ biến nhất mà những người lần đầu làm nhà gỗ thường mắc phải. Hy vọng những dòng tâm sự này sẽ giúp quý gia chủ có cái nhìn thấu đáo hơn trước khi đặt viên gạch đầu tiên.
1. Lầm tưởng về việc chọn gỗ: Chỉ nhìn tên gọi mà quên cốt gỗ
Gỗ là linh hồn của ngôi nhà. Sai lầm lớn nhất và cũng đau đớn nhất thường nằm ở khâu chọn gỗ. Nhiều bác lần đầu làm nhà thường chỉ quan tâm đến tên loại gỗ như Lim, Mít, Gõ Đỏ hay Xoan mà quên mất rằng, cùng một tên gọi nhưng xuất xứ và phẩm cấp gỗ quyết định 80% độ bền.
Không phân biệt được xuất xứ gỗ
Ví dụ điển hình nhất là gỗ Lim. Trên thị trường hiện nay có Lim Lào và Lim Nam Phi (thương hiệu xanh, thương hiệu ô can…). Lim Lào vân đẹp, tôm gỗ mịn, nặng và cực kỳ bền nhưng giá thành rất cao và khan hiếm. Trong khi đó, Lim Nam Phi phổ biến hơn, giá mềm hơn nhưng tôm gỗ thô hơn và độ ổn định kém hơn một chút nếu không được xử lý kỹ. Nếu gia chủ không tìm hiểu kỹ, rất dễ bị nhầm lẫn hoặc bị đánh tráo khái niệm, dẫn đến việc trả tiền mua “hàng hiệu” nhưng nhận về chất lượng bình dân.
Sử dụng gỗ chưa đủ tuổi hoặc chưa được sấy kỹ
Một ngôi nhà gỗ chuẩn mực đòi hỏi gỗ phải được “pha” và xử lý tẩm sấy hoặc hong phơi tự nhiên trong thời gian dài để gỗ co ngót hết. Sai lầm của nhiều người là quá vội vàng, ép tiến độ thi công khi gỗ còn “tươi”. Hậu quả là sau một hai mùa nắng mưa, các cấu kiện bắt đầu nứt nẻ, cong vênh, các mộng sàm bị hở toang hoác, vừa mất thẩm mỹ vừa ảnh hưởng đến kết cấu chịu lực.
2. Coi nhẹ bản vẽ thiết kế và niêm luật phong thủy
Nhà gỗ cổ truyền khác hoàn toàn với nhà xây hiện đại. Nó có niêm luật, có thước Tầm, có quy ước về kích thước Lỗ Ban mà cha ông để lại hàng trăm năm nay. Một sai lầm cực kỳ phổ biến là gia chủ mang tư duy làm nhà Tây để áp vào làm nhà ta.
Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần đưa ra yêu cầu “làm cho tôi 3 gian” là thợ sẽ tự biết làm. Nhưng thực tế, kẻ truyền, chồng rường, tiền kẻ hậu bẩy hay vách thuận đố vỏ măng… mỗi vùng miền lại có một nét khác nhau. Nếu không có bản vẽ thiết kế chi tiết ngay từ đầu, trong quá trình thi công nhà gỗ sẽ phát sinh vô số tranh cãi. Thợ làm theo ý thợ, chủ muốn theo ý chủ, dẫn đến việc đục đi đục lại, nát cả gỗ mà nhà vẫn không ưng ý.
Hơn nữa, yếu tố phong thủy trong nhà gỗ cực kỳ quan trọng. Số lượng đòn tay, kích thước lòng nhà, chiều cao tàu mái… tất cả đều phải rơi vào cung số đẹp. Việc bỏ qua khâu thiết kế bài bản thường dẫn đến những lỗi phong thủy sơ đẳng mà sau này muốn sửa cũng không sửa được.
3. Dự toán tài chính không sát thực tế
Tài chính luôn là vấn đề đau đầu. Nhưng cái sai của người lần đầu làm nhà là chỉ nhìn vào con số tổng quát mà không bóc tách chi tiết. Thường thì mọi người chỉ tính tiền gỗ và tiền công thợ, mà quên mất rằng chi phí làm nhà gỗ còn bao gồm rất nhiều hạng mục “ẩn” khác.
Ví dụ: Chi phí làm móng (móng nhà gỗ cần kiên cố hơn nhà xây vì tải trọng lớn), chi phí ngói lợp, gạch lát nền, hệ thống điện nước đi ngầm trong cột gỗ (rất phức tạp), chi phí sơn PU hoặc đánh vecni, chi phí vận chuyển và lắp dựng… Nếu không tính toán kỹ, số tiền phát sinh có thể lên tới 30-40% so với dự tính ban đầu, khiến gia chủ rơi vào thế bị động, thậm chí phải vay mượn để hoàn thiện.
Để tránh tình trạng này, lời khuyên chân thành là hãy yêu cầu đơn vị thi công cung cấp bảng báo giá làm nhà gỗ chi tiết đến từng hạng mục nhỏ nhất. Đừng ngại hỏi, đừng ngại làm rõ từng con số trước khi ký hợp đồng.
4. Ham rẻ và chọn sai đơn vị thi công
Đây có lẽ là sai lầm “chí mạng”. Tâm lý so sánh giá là điều dễ hiểu, nhưng với nghề làm nhà gỗ, “tiền nào của nấy” là chân lý không bao giờ sai. Một người thợ mộc đóng giường tủ giỏi chưa chắc đã làm được nhà gỗ. Làm nhà gỗ cần những người thợ “già rơ”, am hiểu về kết cấu mộng sàm, biết cách “phạt mộc” sao cho kín khít.
Nhiều gia chủ vì muốn tiết kiệm đã thuê những đội thợ địa phương chưa có nhiều kinh nghiệm làm nhà cổ, hoặc chọn những đơn vị làm nhà gỗ chào giá quá thấp. Kết quả là nhận về một ngôi nhà với những đường nét đục chạm vô hồn, các con rường, đầu kẻ thô cứng, thiếu đi sự mềm mại, uyển chuyển cần có. Nguy hiểm hơn là kết cấu lỏng lẻo, nhà bị nghiêng hoặc lún sau thời gian ngắn.
Hãy nhớ rằng, bạn đang xây một di sản để lại cho con cháu, chênh lệch một vài trăm triệu lúc đầu có thể là lớn, nhưng so với giá trị sử dụng hàng trăm năm thì sự đầu tư cho một đội ngũ thợ lành nghề là hoàn toàn xứng đáng.
5. Tư duy “chắp vá” thay vì làm trọn gói
Một sai lầm nữa mà tôi hay gặp là gia chủ muốn tự mình đứng ra lo liệu từng phần: tự mua gỗ, thuê thợ xẻ, thuê thợ đục, thuê thợ nề… với hy vọng tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, nếu bạn không phải là người trong nghề, cách làm này thường phản tác dụng.
Việc không đồng bộ giữa các khâu dẫn đến tình trạng “ông nói gà, bà nói vịt”. Thợ nề xây móng sai kích thước so với bước cột của thợ mộc, thợ điện nước khoan cắt lung tung làm hỏng cột gỗ… Sự thiếu ăn khớp này không chỉ làm kéo dài thời gian thi công mà còn làm đội chi phí lên rất cao do phải sửa chữa nhiều lần.
Giải pháp tối ưu hiện nay là nên cân nhắc phương án làm nhà gỗ trọn gói. Khi đó, một đơn vị chủ trì sẽ chịu trách nhiệm từ A đến Z, đảm bảo tính đồng bộ kỹ thuật và thẩm mỹ. Bạn cũng sẽ đỡ vất vả hơn rất nhiều trong việc quản lý vật tư và nhân công.
6. Những lưu ý đặc biệt cho nhà gỗ 3 gian
Mô hình nhà gỗ 3 gian là phổ biến nhất, nhưng cũng là nơi dễ mắc lỗi nhất về tỷ lệ. Một sai lầm thường gặp là làm lòng nhà quá hẹp hoặc hiên quá bé, khiến không gian sử dụng bị tù túng. Hoặc việc chọn kích thước cột không tương xứng với chiều cao nhà, khiến ngôi nhà nhìn từ xa trông “lênh khênh” hoặc quá nặng nề.
Khi tìm hiểu về chi phí làm nhà gỗ 3 gian , bạn cũng cần lưu ý đến phần vách. Nhiều người thích làm vách đố vỏ măng toàn bộ cho sang, nhưng lại không tính đến việc cách âm, cách nhiệt hoặc sự riêng tư cần thiết nếu nhà có người ở thường xuyên. Sự kết hợp giữa gỗ và tường xây, hay việc bố trí cửa bức bàn sao cho hợp lý là cả một nghệ thuật sắp đặt mà người làm nhà lần đầu rất dễ bỏ qua.
7. Bỏ bê khâu bảo quản sau khi hoàn thiện
Nhà xây xong không có nghĩa là hết việc. Gỗ là vật liệu hữu cơ, nó “thở” cùng môi trường. Sai lầm của nhiều gia chủ là sau khi nhận bàn giao nhà thì mặc kệ, không chăm sóc.
Nắng mưa, độ ẩm là kẻ thù của gỗ. Nếu không được phun sơn bảo vệ định kỳ, không kiểm tra mối mọt thường xuyên, ngôi nhà sẽ xuống cấp rất nhanh. Đặc biệt là phần mái, nếu ngói lợp không chuẩn, nước mưa thấm dột xuống các cấu kiện gỗ bên dưới sẽ gây mục nát âm thầm mà bạn không hề hay biết.
Lời khuyên từ người trong nghề
Để có được một ngôi nhà gỗ ưng ý, lời khuyên chân thành nhất của tôi dành cho các bác là: “Chậm mà chắc”.
Thứ nhất, hãy dành thời gian đi xem thực tế. Đừng chỉ xem ảnh trên mạng. Hãy đến tận nơi những công trình mà đơn vị thợ đó đã làm, sờ tận tay vào từng nét đục, nhìn tận mắt các mối ghép mộng.
Thứ hai, khi bắt tay vào làm nhà gỗ, hãy chuẩn bị tâm lý và tài chính thật vững. Đừng cố làm quá sức để rồi phải cắt giảm chất lượng vật liệu.
Thứ ba, hãy tìm một người “nhạc trưởng” giỏi. Đó là người cai thợ có tâm, có tầm, người sẽ thay bạn quán xuyến mọi kỹ thuật phức tạp. Sự tin tưởng và tôn trọng lẫn nhau giữa chủ nhà và người thợ chính là chìa khóa để tạo nên những tác phẩm để đời.
Làm nhà gỗ là một hành trình gian nan nhưng đầy hạnh phúc. Cảm giác được ngồi uống trà trong ngôi nhà thơm mùi gỗ, nhìn ngắm những hoa văn tinh xảo do bàn tay người thợ Việt tạo nên, thực sự là một trải nghiệm vô giá. Hy vọng những chia sẻ về những sai lầm trên đây sẽ giúp quý gia chủ tránh được những “vết xe đổ”, để hành trình dựng xây tổ ấm trở nên trọn vẹn hơn.
Nếu quý vị đang ấp ủ một dự định làm nhà gỗ và cần một người bạn đồng hành, một người tư vấn có tâm để giải đáp những thắc mắc về kỹ thuật hay chi phí, đừng ngần ngại liên hệ với tôi. Chúng ta có thể cùng nhau đàm đạo bên chén trà để tìm ra giải pháp tốt nhất cho ngôi nhà mơ ước của bạn.
Hotline tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật: 0988.528.699